Kuzeybatı Alaska’daki 200’ü aşkın akarsuyun turuncu renge bürünmesinin ardında, küresel ısınmanın etkisiyle eriyen permafrost tabakasının yol açtığı doğal asit kaya drenajı olduğu saptandı. AGU Advances dergisinde yayımlanan bilimsel çalışma, insan müdahalesinden uzak su havzalarında eriyen donmuş toprakların yeraltı sularını sülfürlü kayalarla buluşturduğunu ortaya koydu.
Yeraltı Sularındaki Kimyasal Değişim ve Metal Sızıntısı
Araştırma ekibi, 2022 ile 2024 yılları arasında Brooks Sıradağları çevresindeki altı ayrı su havzasını mercek altına aldı. Yapılan incelemeler, çözünen permafrost katmanlarından sızan suların derinlerdeki sülfür mineralleriyle reaksiyona girdiğini gösterdi. Oksijenle temas eden bu minerallerin sülfürik asit oluşturarak demir, alüminyum, kadmiyum, nikel, çinko ve nadir toprak elementlerini suya karıştırdığı belirlendi.
Bölgedeki ölçümlerde, etkilenmemiş yukarı havza sularında 8,3 olan medyan pH seviyesinin yamaçlardan sızan sularda 3,2 değerine kadar gerilediği saptandı. Ayrıca sızıntı alanlarındaki sülfat ve bileşik metal yoğunluğunun, ana nehir yataklarındakine kıyasla binlerce kat daha yüksek olduğu kayıtlara geçti.
Ana Akarsulardaki Taşınma ve 2019 Kırılması
Ana nehirlerin sahip olduğu tamponlama kabiliyeti pH dengesini nötre yakın tutsa da metallerin ve sülfatın akış yönünde kilometrelerce ilerlemesini durduramıyor. Örneğin Salmon Nehri üzerindeki 103 kilometrelik hatta, yan kolların katılımıyla sülfat oranı litrede 25 miligramdan 280 miligrama, nikel miktarı ise litrede 0,5 mikrogramdan 32,4 mikrograma yükseldi ve bu yoğunluğun hat boyunca korunduğu tespit edildi.
Agashashok ve Wulik sistemlerinin uzun vadeli verilerini değerlendiren araştırmacılar, kimyasal kırılmanın 2019 ve 2020 yıllarında aniden zirveye ulaştığını ve Wulik Nehri’ndeki toplam çinko oranında yüzde 770’e varan artış yaşandığını belirledi. Bu sıçramanın, kalın kar örtüsünün kış soğuğunu yalıtarak toprak erimesini derinleştirdiği 2018-2019 dönemindeki ılık kış mevsiminden kaynaklandığı aktarıldı.
2021-2024 yılları arasında ise Wulik Nehri’ndeki çinko ve sülfat seviyelerinde yeniden düşüş gözlendi. Bilim insanları nehrin asit nötralize etme kapasitesinin toparlandığı bu evreyi geçici bir iyileşme süreci olarak değerlendirirken, tablonun arkasındaki kesin mekanizmanın henüz aydınlatılamadığını bildirdi.
