ABD ve Finlandiya’dan bilim insanları, 18 ile 96 yaş aralığındaki 2 bin 826 kişinin rutin MR kayıtlarını inceleyerek sosyoekonomik açıdan en dezavantajlı bölgelerde ikamet eden bireylerin beyinlerinin yaklaşık 3 yıl daha yaşlı göründüğünü ve beyin hacimlerinin 6 ila 7 mililitre daha düşük olduğunu belirledi.
Rutin MR Taramaları İncelendi
Wisconsin Üniversitesi Tıp ve Halk Sağlığı Fakültesi Radyoloji Bölümü Doçenti Dr. John-Paul J. Yu liderliğindeki araştırma grubu, 2024 yılının ilk 6 ayında gerçekleştirilen 35 bin 704 sağlık kaydını analiz etti. Tetkiklerinde belirgin bir hastalık saptanmayan, adres ve ölçüm bilgileri eksiksiz olan 1.732’si kadın toplam 2 bin 826 yetişkin çalışmaya dahil edildi.
Katılımcıların çevre şartları, gelir, istihdam, eğitim ve konut durumunu içeren 17 farklı kriterli Bölgesel Yoksulluk Endeksi ile tespit edildi. Dr. Yu çalışmanın gerekçesine dair şu değerlendirmede bulundu:
yaşam koşullarının beyni etkileyebileceğinin uzun süredir düşünüldüğünü, ancak bu ilişkinin rutin sağlık hizmetlerinden yararlanan geniş hasta gruplarında yeterince incelenmediğini belirtti.
Beyin Yaşında 3 Yıla Varan Fark
7 bin 500’den fazla yetişkinin taramalarıyla eğitilmiş bir yapay zeka modelinin kullanıldığı incelemede, en dezavantajlı yüzde 20’lik dilimde bulunan 116 kişinin beyni ulusal ölçekte 2,7 yıl daha yaşlı tespit edildi. Eyalet bazındaki 129 kişilik grupta ise bu fark 3 yıla ulaştı. Kafa yapısı hesaba katıldığında toplam beyin hacminin diğer kişilere göre 6 ila 7 mililitre azaldığı saptandı.
Araştırmacılar, bu modelin biyolojik yaşı doğrudan tayin etmediğini ve sonuçların bireylerin kesinlikle daha hızlı yaşlandığı şeklinde yorumlanamayacağını aktardı.
Damar Hasarı ve Bölgesel Etkiler
Tetkiklerde, küçük damar problemlerine işaret eden beyaz madde hiperintensiteleri de değerlendirildi. İlgili parlak alanların sosyoekonomik açıdan geride kalan bölgelerdeki bireylerde daha yoğun olduğu, özellikle planlama, öz denetim ve ödül mekanizması alanlarında hacim düşüşüyle paralellik gösterdiği kaydedildi.
Yu, damar sağlığına ilişkin süreç hakkında şunları aktardı:
beyindeki bu değişikliklerin yüksek tansiyon, uyku bozuklukları ve uzun süreli stres gibi faktörlerle ilişkili olabileceğini belirtti.
Uzun Vadeli Takip İhtiyacı
Sonuçları Radiology dergisinde yayımlanan çalışmanın tek seferlik MR kayıtlarına dayanması, taşınmanın veya zaman içindeki değişimlerin etkisinin ölçülmesini sınırlandırdı. Katılımcıların beslenme, spor alışkanlıkları ve kronik rahatsızlıklarına dair ayrıntılı verilerin bulunmayışı da kısıtlayıcı unsurlar arasında gösterildi.
Bilim insanları, mahalle koşulları ile beyin sağlığı arasındaki bağların netleştirilmesi amacıyla bireylerin yıllar boyunca izlendiği yeni araştırmalar yapılmasını öneriyor.
